فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٨٣ - دليل عقل بر اثبات صدور عقل

ترجمه و شرح فارسى:

فصل اثبات صادر اوّل‌

اوّل موجودى كه در عالم آفرينش بروز و ظهور پيدا نمود عقل است كه از آن‌

به صادر اوّل نيز تعبير شده است و اين امر هم به ادلّه عقليّه ثابت است و هم با

براهين نقليّه.

دليل عقل بر اثبات صدور عقل‌

ممكنات يا از سنخ اعراض هستند و يا از قبيل جواهر:

اعراض خود نه قسم و جواهر پنج نوع مى‌باشند: جسم، هيولى، صورت،

نفس، عقل و شرح اين مقولات قبلا بتفصيل گذشت.

اكنون مدّعا اين است كه هيچكدام از مقولات مزبور صلاحيّت براى صادر

اوّل بودن را ندارند مگر عقل.

امّا عرض: جهتش اين است كه عرض ذاتا به موضوع محتاج است چه‌

آنكه مكرّر گفته شد « العرض اذا وجد وجد فى الموضوع» پس قهرا در فعل نيز به‌

موضوع نياز دارد و لازمه احتياج به موضوع اين است كه صدور موضوع بر صدور عرض‌

مى‌بايست سابق باشد و اين امر با صادر اوّل بودن عرض تنافى دارد ناگفته نماند كه‌

احتياج عرض به موضوع تنها در اعراض مادّى و خارجى نيست بلكه اعراض نفسانى‌

نيز همينطور هستند منتهى در اين سنخ اعراض احتياج به واسطه نفس صورت‌

مى‌گيرد به اين معنا كه نفس چون به بدن محتاج است و در صورت نبودن بدن تدبير

نفس واقع نمى‌شود لاجرم اعراض نفسانى نيز همچون نفس تعلّق تدبيرى به بدن‌

دارند پس صدور بدن و جسم قبل از اعراض نفسانى مى‌باشد و حديث صادر اوّل‌

بودن اين اعراض نيز از اكاذيب است.

و امّا نفس: نفس نيز بلحاظ احتياج و تعلّقش به بدن براى صادر اوّل بودن‌

لائق نيست.

امّا جسم: در محلّ خود ثابت است كه هر جسمى مركّب است از هيولا و